Translate

Παρασκευή, 25 Μαΐου 2018

ΜΟΝΑΧΟΥ ΣΕΡΑΦΕΙΜ ΖΗΣΗ, Ο ΤΡΟΥΜΑΝ, Ο ΑΘΗΝΑΓΟΡΑΣ ΚΑΙ Η ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑ




2. Ὁ Τροῦμαν, ὁ Ἀθηναγόρας καί ἡ Παγκόσμια Ὀρθοδοξία:
μία ἐκ τῆς ἱστορίας ἐναλλακτική ἐπιλογή 
γιά τίς παροῦσες σχέσεις τῶν ΗΠΑ μέ τήν Κωνσταντινούπολη. 
Μέρος Β΄

Του Μοναχού Σεραφείμ Ζήση

3. Ἀνάλυση τοῦ ἄρθρου τοῦ καθ. Κύρου στά κυριώτερα σημεῖα του
Ἀπό τό ἄρθρο τοῦ καθηγητοῦ Κύρου μποροῦμε νά συναγάγουμε ἐκ πρώτης ὄψεως τά ἑξῆς:
(1) Τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο ΚΠόλεως κατανοήθηκε ἀπό μιά σειρά Προέδρων τῶν ΗΠΑ ὡς σημαντικό καί παγκόσμιο μέσο ἐμφάσεως καί προωθήσεως τῶν ἀμερικανικῶν δημοκρατικῶν ἀξιῶν. Ἄρα, τό ἐνδιαφέρον τῶν ΗΠΑ γιά τό Οἰκουμενικό Πατριαρχεῖο δέν εἶχε νά κάνει μόνον μέ τήν προάσπιση τῶν θρησκευτικῶν ἐλευθεριῶν ἐντός τῆς Τουρκίας, ἀλλά μέ τό ἰδιοτελές ἀμερικανικό συμφέρον (βάσει τοῦ American Exceptionalism, τοῦ «ἀμερικανικοῦ ἐξαιρετισμοῦ», τῆς ἰδέας ὅτι ἡ Ἀμερική ἔχει μοναδική θέση μεταξύ τῶν ἐθνῶν).
(2) Τό παραπάνω συμπέρασμα προκύπτει ἀπό μιά σειρά ἐγγράφων πού προσφάτως (2009[24]) «ἀποχαρακτηρίσθηκαν» (δηλαδή ἀπώλεσαν τόν χαρακτῆρα τοῦ μυστικοῦ, δηλ. «διαβαθμισμένου» [classified] ἐγγράφου) ἀπό τό State Department, τό ἀμερικανικό ΥΠ.ΕΞ. Τά ἴδια ἔγγραφα ὑποδηλώνουν, κατά τόν Κύρου, καί ἐνεργό ὑποστήριξη τοῦ Προέδρου Τροῦμαν στήν ὑποψηφιότητα τοῦ Πατριάρχου Ἀθηναγόρα τό 1948.
(3) Τό ἀντι-κομμουνιστικό «δόγμα ἀνασχέσεως» τοῦ Προέδρου Τροῦμαν («Δόγμα Τροῦμαν», “Truman Doctrine, containment policy”) εἶχε θρησκευτική διάσταση: ἀποσκοποῦσε στήν δημιουργία καί τόν συντονισμό ἑνός μυστικοῦ ἀντι-κομμουνιστικοῦ πανθρησκειακοῦ συνασπισμοῦ. Ἔτσι τά ἔθνη τοῦ κόσμου θά διαχωρίζονταν ἀφ’ ἑνός σέ ἠθικά καί θεοφιλῆ, καθοδηγούμενα ἀπό τίς ΗΠΑ, καί σέ ὑπαγόμενα στίς δυνάμεις τοῦ ἀθεϊσμοῦ καί τῆς ἀθρησκίας, ἐλεγχόμενα ἀπό τήν «ἄθεη Σοβιετική Ἕνωση», ἀφ’ ἑτέρου.
(4) Ἀπό τό τέλος τοῦ 1947 στόν πανθρησκειακό ἀντι-κομμουνιστικό συνασπισμό συμμετεῖχαν τό Βατικανό καί ἡ Ἀγγλικανική ὁμολογία· μυστικός ὑπεύθυνος συντονισμοῦ τους ἀπό πλευρᾶς State Department ὑπῆρξε ὁ διπλωμάτης Μάιρον Τέηλορ. Τό 1949 προσετέθη στόν συνασπισμό καί ἡ Ἐκκλησία ΚΠόλεως ὑπό τόν Ἀθηναγόρα.
(5) Ἡ θρησκεία σύμφωνα μέ τό «Δόγμα Τροῦμαν» ἔπαιζε διττό ἀνασχετικό, περιοριστικό, ρόλο: ὄχι μόνον ἀποτελοῦσε ἐσωτερική δύναμη ἀποσαθρώσεως τῆς σοβιετικῆς ἰδεολογίας, ἀλλά ὁριοθετοῦσε καί τόν διαχωρισμό μεταξύ φιλο-σοβιετικῶν καί ἀντι-σοβιετικῶν ἐθνῶν («φιλοθέων» versus «ἀντιθέων»).
(6) Ἐπειδή δέν μποροῦσε νά ἐνεργοποιηθεῖ ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία τῆς Ρωσσίας στό ἀναχαιτιστικό αὐτό σχέδιο κατά τῶν ἀθέων Σοβιέτ, καθό δέσμια τοῦ καθεστῶτος τῆς ΕΣΣΔ, ἐπελέγη ἀπό τό ἐπιτελεῖο τοῦ Τροῦμαν τό Πατριαρχεῖο ΚΠόλεως ὡς τό ἐπικρατέστερο «ὀρθόδοξο συστατικό» στόν ἀμερικανικό «διαθρησκειακό συνασπισμό».
(7) Ἡ ἀξία τοῦ Πατριαρχείου ΚΠόλεως γιά τούς Ἀμερικανούς ἐνέκειτο στά ἑξῆς: (α) εἶχε θεσμικῶς οἰκουμενική Πρωτοκαθεδρία ἐπί συμπάσης τῆς Ὀρθοδόξου Ἐκκλησίας καί μποροῦσε νά λειτουργήσει ὡς ἀντίβαρο στήν προσπάθεια τῆς Ἐκκλησίας Μόσχας νά ἀποκτήσει τήν ἡγεσία μεταξύ τῶν Ὀρθοδόξων· (β) λόγῳ τῶν πρεσβείων τιμῆς, εἶχε ἐπίσης ἡγετικό ρόλο τόσο ἐπί τῶν Πατριαρχείων τῆς Μέσης Ἀνατολῆς, ὅπου ὁ σοβιετικός παράγων δραστηριοποιεῖτο στούς ἀραβικούς πληθυσμούς, ὅσο καί ἐπί τῶν Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν τῶν Βαλκανίων· (γ) ἡ θέση του ἦταν τέτοια, ὥστε νά μπορεῖ νά ἐνισχύει τήν φιλο-δυτική κατεύθυνση τῆς Ἑλλάδος καί τῆς Τουρκίας.
(8) Ὡς συνέχεια στήν παραπάνω (7α) προοπτική, καί σέ θεωρητικό ἐπίπεδο, οἱ ΗΠΑ τόνιζαν τήν (ἀληθῆ) οἰκουμενική πρωτοκαθεδρία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ἀπέναντι στήν πολιτικοποιημένη προσπάθεια τῆς σοβιετοκρατούμενης Ἐκκλησίας τῆς Μόσχας νά ἀποκτήσει τήν πρωτοκαθεδρία αὐτή.
(9) Σέ πρακτικό ἐπίπεδο, ὁ Πρόεδρος Τροῦμαν ὄχι μόνον ἐπαίνεσε δημοσίως τόν Οἰκουμενικό Πατριάρχη Ἀθηναγόρα ὡς πρόμαχο τῶν «χριστιανικῶν καί δημοκρατικῶν» ἀξιῶν, ἀλλά προέβη καί στήν προσεκτικῶς ἐσκεμμένη ἐνέργεια νά προσφέρει τό προσωπικό του προεδρικό ἀεροπλάνο γιά τήν μετάβαση (Ἰανουάριος 1949) τοῦ ἐψηφισμένου Πατριάρχου ΚΠόλεως Ἀθηναγόρα ἀπό τίς ΗΠΑ στήν Κωνσταντινούπολη. Ἡ ἐνέργεια αὐτή ἦταν ἰσχυρό διπλωματικό μήνυμα τόσο πρός τήν Μόσχα ὅσο καί πρός τήν Ἄγκυρα, ὅτι δηλαδή οἱ ΗΠΑ στήριζαν τό πρόσωπο τοῦ Ἀθηναγόρα καί προσέβλεπαν στόν φιλο-αμερικανικό ρόλο τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου. Ὁ καθηγητής Κύρου ὑπαινίσσεται καί ἄλλου εἴδους ἐνεργή ἀνάμειξη (“possible involvement”) τοῦ Προέδρου Τροῦμαν στήν προώθηση τοῦ Ἀθηναγόρα Σπύρου.
(10) Ὁ καθηγητής Κύρου σέ προέκταση τῶν ἀνωτέρω παραπονεῖται, διότι ἡ ἐλίτ πού διαμορφώνει σήμερα τήν ἐξωτερική πολιτική τῶν ΗΠΑ ἔχει ἐξαλείψει ἀπό τήν θεσμική της μνήμη (ἴσως ὄχι καί σέ ἐπίπεδο προσωπικῶν σχέσεων) τήν παλαιά σημασία τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου ὡς θρησκευτικοῦ συμμάχου τῶν ΗΠΑ.

(11) Περαιτέρω, ὁ καθηγητής ὑπεμφαίνει, ὅτι, ἄν οἱ ΗΠΑ βοηθοῦσαν στήν ἀποδέσμευση τοῦ Πατριαρχείου ΚΠόλεως ἀπό τήν τουρκική κυβερνητική πίεση, τότε τό Πατριαρχεῖο θά μποροῦσε νά βοηθήσει τίς ΗΠΑ στήν ἀντιμετώπιση τῶν νέων προκλήσεων πού ἐμφανίζονται γιά τίς ΗΠΑ στήν ἀνατολική Μεσόγειο καί τήν Ρωσσία, προκλήσεων πού εἶναι ἐκ νέου ἐνσαρκώσεις τῶν ἴδιων μέ τήν ἐποχή τοῦ Τροῦμαν προβλημάτων.
(ΣΥΝΕΧΙΖΕΤΑΙ)


ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ ΤΕΛΟΥΣ
[24] Βλ. γενικῶς στήν ἱστοσελίδα https://www.loc.gov/rr/main/govdocsguide/DeclassDoc.html