Translate

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Τετάρτη, 15 Νοεμβρίου 2017

ΦΡΙΞΙΑ ΝΤΟΡΖΗ, Ο ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΩΦΕΛΙΜΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΥΔΑΙΜΟΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ JOHN STUART MILL


Ο ΠΟΙΟΤΙΚΟΣ ΩΦΕΛΙΜΙΣΜΟΣ ΚΑΙ Η ΕΥΔΑΙΜΟΝΟΛΟΓΙΑ ΤΟΥ JOHN STUART MILL

Της Φρίξιας Ντορζή

  • Δείτε το παρακαλώ εδώεδώ και εδώ σε PDF και DOCS.

Προλογικά έχει σημασία να αναφέρω, ότι ο η συγκεκριμένη φιλοσοφική θεωρία του ποιοτικού Ωφελιμισμού του Μill είναι διανοητικός και ακατάπαυστος φιλοσοφικός καρπός διαδοχικής συνέχειας από την Ευδαιμονολογία ή Ηδονισμό ή και ποσοτικό Ωφελιμισμό του Bentham και του πατέρα του J. S.Mill. Βέβαια είναι αναντίρρητο γεγονός της Ιστορίας της Φιλοσοφίας ότι τα σπέρματα του Ωφελιμισμού ανάγονται στην Αρχαία Φιλοσοφία του Επίκουρου. Εμείς όμως σ΄αυτό το δοκίμιο δεν θα ασχοληθούμε εξειδικευμένα ούτε με τον Επίκουρο αλλά ούτε και με τον Bentham, αλλά θα ασχοληθούμε εκτενώς με τον ποιοτικό Ωφελιμισμό ή και την ηθική Ευδαιμονολογία του Μill.
Για το φιλοσοφικό μου δοκίμιο ερεύνησα, μελέτησα και σκοπεύω να χρησιμοποιήσω ίσως μερικά ενδιαφέροντα αποσπάσματα ή και κάπως παραφρασμένα στοιχεία από την επόμενη ενδεικτική επιστημονική βιβλιογραφία:
·         Emile Brehier, Iστορία της Φιλοσοφίας, Τόμος Δεύτερος, μετάφραση Κ. Τριανταφυλλίδης, 1959, σελ. 431-436.
·         John Stuart Mill, ΩΦΕΛΙΜΙΣΜΟΣ, εισαγωγή-μετάφραση-σχολιασμός: Φιλήμων Παιονίδης, εκδόσεις ΠΟΛΙΣ, 2002, σελίδες 241.
·         Julia Driver, ΗΘΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, μετάφραση, σχόλια & επιστημονική επιμέλια Ι.Ν. Μαρκόπουλος, 2010, σελίδες 247.
·         JEANMARIE GUYAU, Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΓΓΛΙΚΗ ΗΘΙΚΗ (ΗΘΙΚΗ ΤΗΣ ΩΦΕΛΙΜΟΤΗΤΑΣ ΚΑΙ ΤΗΣ ΕΞΕΛΙΞΗΣ), ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΛΕΩΝΙΔΑΣ Α. ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΔΗΣ, ΑΘΗΝΑ 2016, http://www.epicuros.gr/books/JMGuyau_moralang1.pdf , http://www.epicuros.gr/books/JMGuyau_moralang2.pdf
·         Θεοδόσιος Πελεγρίνης, ΗΘΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, 1997, σελίδες 189.
·         Χρίστος Κυριάκου, Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου Κύπρου, Πανεπιστημιακές Σημειώσεις του μαθήματος: Εφαρμοσμένη Ηθική.
·          
Το πρώτο ερώτημα που πρέπει να απαντήσω είναι ποιος ακριβώς είναι ο ορισμός του ποιοτικού Ωφελιμισμού ή τι ακριβώς είναι ο Ωφελιμισμός. Για να απαντήσω όμως σ΄αυτό το ουσιαστικό ερώτημα να ξεκαθαρίσω, επιγραμματικά, ότι μέχρι το σημείο που τον παρέλαβε ο Mill, o Ωφελιμισμός ήταν «από τον Επίκουρο έως τον Bentham, που υποστήριξε τη θεωρία της ωφέλειας εννοούσε μ΄ αυτή όχι κάτι που πρέπει να αντιπαρατεθεί στην ηδονή, αλλά την ίδια την ηδονή σε συνάρτηση με την απαλλαγή από τον πόνο». (Μill, ΩΦΕΛΙΜΙΣΜΟΣ, σελ. 79-80). Δηλαδή με απλούστερα λόγια η θεωρία του Ωφελιμισμού συσχετίζεται άμεσα με την ηδονή/ευχαρίστηση και την με κάθε τρόπο αποφυγή της δυστυχίας/πόνου.

Βέβαια ο Μill επισημαίνει,για την επέκταση της θεωρίας του ώστε για να αποφευχθούν οι ενδεχόμενες παρανοήσεις, ότι: «Η ωφελιμιστική ηθική αναγνωρίζει στους ανθρώπους τη δύναμη να θυσιάζουν το ύψιστο γι΄αυτούς αγαθό για χάρη των συνανθρώπων τους. Αρνείται μόνο να παραδεχθεί ότι η θυσία καθ΄εαυτή αποτελεί αγαθό» (Mill, ΩΦΕΛΙΜΙΣΜΟΣ, σελ. 94).

Συμφωνούν σ΄αυτό το σημείο, περι της αρετής, και άλλοι σύγχρονοι μελετητές και σχολιαστές του Mill: «Κατά τον Μίλλ, μεταξύ των στοιχείων της ανθρώπινης ευδαιμονίας, θα πρέπει να περιληφθεί και η αρετή. Η συνάρτηση της ευδαιμονίας με την αρετή δεν αντιφάσκει ασφαλώς προς την αρχή της θεωρίας του ωφελιμισμού, εφόσον η καλλιέργεια της αρετής καθιστά κάποιον χρήσιμο για τους συνανθρώπους του. Η αρετή αποτελεί μέρος της ανθρώπινης ευδαιμονίας…» (Θεοδόσιος Πελεγρίνης, ΗΘΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, 1997, σελ. 109).

Στις πανεπιστημιακές Σημειώσεις μας (Η Αρχή της Ωφελιμότητας) ορίζεται ο Ωφελιμισμός, ότι: πρόκειται για μία «μη- εγωϊστική θεωρία» διότι ενέχει το δίκαιο στοιχείο της αμεροληψίας. Η αμεροληψία είναι δείγμα αρετής. Δηλαδή, δεν έχει και τόση σημασία το μεροληπτικό και εγωϊστικό ατομικό συμφέρον αλλά η ποιοτική ωφέλεια του συνόλου της ανθρωπότητας. Επίσης, αν και ο Βentham άφησε κάπως αναπόδεικτη την ποσοτική θεωρία του Ωφελιμισμού, διότι την θεωρούσε ως αυταπόδεικτη θεωρία, ο καλύτερος των μαθητών του ο J.S. Mill προσπάθησε επιτυχώς με επιχειρήματα να την αποδείξη να την αποσαφηνίσει  αλλά και να την προεκτείνει σε μεγάλο βαθμό.

Ο ποιοτικός Ωφελιμισμός του Mill είναι μιά αρκετά ενδιαφέρουσα και περιεκτική θεωρία και περιγράφεται  ξεκάθαρα μέσα από τις επόμενες σκέψεις του (ΩΦΕΛΙΜΙΣΜΟΣ, σελ. 85): «Είναι προτιμότερο να είναι κανείς ένας ανικανοποίητος άνθρωπος παρά ένα ικανοποιημένο γουρούνι, ένας ανικανοποίητος Σωκράτης παρά ένα ικανοποιημένος ηλίθιος. Και εάν ο ηλίθιος ή το γουρούνι έχουν διαφορετική γνώμη, είναι επειδή βλέπουν μόνο τη μία όψη του ζητήματος, τη δική τους».

Πραγματικά υπάρχει μια ορθή λογική η τροποποίηση της θεωρίας, ειδικά στο σημείο που ανατρέπει τις παράδοξες αντιρρήσεις και σφοδρές κριτικές, κατά της θεωρίας του Bentham, περί της «ηθικής των γουρουνιών». Δεν είναι αναγκαστικό, νομίζω, να ικανοποιήσουμε όλες τις αληθείς ή ψευδείς ανάγκες των ανθρώπινων ηδονών μας, διότι δεν είμαστε άλογα όντα, αλλά κατ΄εξοχήν λογικά. Τι έπαθε κάποιος άνθρωπος που παρέμεινε ανικανοποίητος λίγων ή και πολλών ευχάριστων ηδονών; Τι θα πούνε π.χ. οι Μοναχοί και οι Μοναχές όπου εγκαταλείπουν με κάθε αυταπάρνηση τα εγκόσμια και τις παραμικρές ελάχιστες ηδονές του κόσμου μας για το συμφέρον όλης της ανθρωπότητας; Η εγκράτεια στον άνθρωπο από τις ηδονές, λέγεται, καθώς μας διδάσκει και η Χριστιανική Ηθική διδασκαλία, ότι είναι η μητέρα αρκετών αρετών.

Παρ΄όλα αυτά έχω τις έντονες αμφιβολίες μου, διαισθητικά, χωρίς κάν να το συνδέω κατ΄ανάγκη με τις προηγούμενες αντιρρήσεις κατά του Bentham. Διότι, από μια άλλα οπτική γωνία δεν νομίζω ότι καταργείτε διαπαντώς η «ηθική των γουρουνιών» στις ημέρες μας, διότι προφανώς και θα υπήρχαν αρκετοί άνθρωποι, ώστε  να μη επέλεγαν τον ανικανοποίητο Σωκράτη, όπου αυτόβουλα επροτίμησε και να πεθάνει με αξιοπρέπεια πίνοντας το κώνειο του, διότι, η κραυγαλέα ηλιθιότητα του εγωπαθητικού φιλοτομαρισμού έγινε ανά το παγκόσμιο της μόδας και τρόπος ζωής.

 Η «ηθική των γουρουνιών» ζεί και βασιλεύει και τον κόσμο κυριεύει και ασφαλώς ηθικός αυτουργός ή και κύριος υπαίτιος δεν είναι ο ένας ή και άλλος σημαντικός ή άσημος φιλόσοφος. Δηλαδή, διαφωνώ με τους νεώτερους ή σύγχρονους φιλοσόφους που ισχυρίζονται ότι μία πλειοψηφία ανθρώπων θα επέλεγαν την ζωή του ανικανοποίητου Σωκράτη, διότι η ζωή του Έλληνα φιλοσόφου είχε και μία ασκητική πορεία καθώς και ένα τραγικό αλλά ένδοξο τέλος. Η «ηθική των γουρουνιών» δεν είναι αυτή που εξόντωσε, μόνο βιολογικά, τον μανικό εραστή της Φιλοσοφίας τον Σωκράτη; Εμείς οι σύγχρονοι άνθρωποι απορρίψαμε τον ασκητισμό των φιλοσόφων μαζί και την εγκράτεια από τις μεθυστικές ηδονές χωρίς κάν να δοκιμάσουμε ή και να πειραματιστούμε μαζί του και συνεπώς το τέλος μας θα είναι μια απ΄τα ίδια, ανέραστο και άδοξο τέλος. Και θέλω να πώ, ότι θέλει κάμποση ευφυΐα αρετή και τόλμη η απελευθέρωσή μας ή και ανύψωσή μας από τις κατώτερου είδους ηδονές ενώ η φανατική προσκόλληση μας προς τις πρώτες έγινε παναθρώπινο χόμπι… ηλιθιότητας!...

Και εννοώ με τα πιο πάνω, κυρίως, την περιρρέουσα πολιτική ατμόσφαιρα του σήμερα, όπου μερικά περίεργα και ανήθικα (κατά την προσωπική γνώμη μου) νομοσχέδια εξ Ελλάδος και εκ Κύπρου, όπου αναφέρονται: περί της αλλαγής φύλλου από τα 15, ή, και περί της πρότασης νομοσχεδίου στην κυπριακή Βουλή για νομοθέτηση της «εικαζόμενης συναίνεσης» των «εγκεφαλικά νεκρών»!... Ώστε να θεωρηθεί δια της επιβολής ενός άδικου νόμου της πολιτείας, κάθε ένας κύπριος και κύπρια πολίτης ως δήθεν «μέγας ευεργέτης» και «δωρητής των οργάνων» του για να μην είμαστε τελευταίοι στη Ευρωπαϊκή λίστα της «δωρεάς οργάνων».
Που ξανακούστηκε αυτό, να εικάζεται, χωρίς την ελεύθερη βούληση του ασθενούς ή την σύμφωνη συγκατάθεση των συγγενών του, η συναίνεση των «εγκεφαλικά νεκρών»;

Γιατί να εικάζεται η συναίνεση ενός βαρειά ασθενούς που βρίσκεται στο κρεβάτι του πόνου (και να μη του παρέχεται μέχρι τέλους η ιατρική φροντίδα) και που ενδέχεται μάλιστα να επανέλθει καθώς αποδεικνύεται μέσα από πολλαπλά θαυμαστά περιστατικά; Και σε τι είδους Ωφελιμισμό στηριζόμαστε, όταν σφαγιάζεται «νόμιμα» και «ιατρικά» ένας ασθενής άνθρωπος για να ζήσουν δέκα άλλοι, ενώ την ίδια στιγμή, κλείνει ένα σπίτι με τόσα εξαρτώμενα και υποφέρουν άλλοι τόσοι φίλοι, στενοί ή και μακρυνοί συγγενείς του «δωρητού»;

Σύμφωνα με την Driver (ΗΘΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, σελ. 76) μας καταγράφει, ότι Mill υποστήριζε την άποψη ότι αν οι άνθρωποι είχαν το δικαίωμα της επιλογής, θα επέλεγαν την ανικανοποίητη και τραγική ζωή του Σωκράτη αντί της ευτυχισμένης ζωής κάποιου ηλίθιου ανθρώπου. Και αυτό το σημείο βέβαια οδήγησε τον Mill να διενεργήσει την ηθικολογική διάκριση μετάξυ ανώτερων και κατώτερων ηδονών. Ναι αλλά δεν αντιλαμβάνομαι γιατί ο Σωκράτης ήταν ανικανοποίητος εφ΄όσον βίωσε τις ανώτερες πνευματικές και διανοητικές ηδονές; Ούτε αντιλαμβάνομαι, απόλυτα, γιατί ένας ηλίθιος άνθρωπος να μη μπορεί να βιώσει, έστω αμυδρά, κάποιες ανώτερες πνευματικές ηδονές; Και να μη μπορεί καθόλου να τις βιώσει, η ουσία είναι, ότι είναι απόλυτα ευτυχισμένος στην κατάσταση που βρίσκεται.

Η Driver όμως επιμένει, ότι (σελ. 77): «είναι σημαντικό να σημειωθεί πως αυτό που λέει ο Mill είναι ότι οι ανώτερες ηδονές υπερτερούν ως είδος».

Ο ίδιος ο Mill ξεκαθαρίζει όμως κάτι το ορθό : «Θα μπορούσε κανείς να αντιτείνει ότι πολλοί που είναι ικανοί για ανώτερες ηδονές, περιστασιακά αναβάλλουν την απόλαυσή τους, υπό την επήρεια του πειρασμού, χάριν των κατώτερων ηδονών». (Ωφελιμισμός, σελ. 85).

Αλλού καταγράφεται, περί του Ωφελιμισμού, ότι ο Mill: «Υπερασπίζει τον ωφελιμιστήν εναντίον της κατηγορίας ότι είναι εγωϊστής και αδιάφορος, εις πάν ότι δεν είναι αισθησιακή ηδονή, εις τας ανωτέρας τέρψεις της τέχνης και της επιστήμης… από την άλλη πλευράν όμως ο Μίλ μας λέγει ότι μερικαί ηδοναί, καλλιτεχνικαί και διανοητικαί, είναι ανωτέρας ποιότητος από τας ηδονάς των αισθήσεων και η θεώρησις της ποσότητος δεν υπεισέρχεται κατά τίποτε εις την αξίαν των… ο Μίλ δεν αισθάνεται τον εαυτόν του ευτυχή εις τον απλούν ωφελιμισμόν… Πάντως, δεν παραδέχεται την δογματικήν άρνησιν του υπερφυσικού καθώς επίσης τον άπειρον και παντοδύναμον Θεόν». (Emile Brehier, Ιστορία της Φιλοσοφίας, σελ. 435-436).

Ωστόσο, είναι εντυπωσιακές οι απαντήσεις του Μill στους επικριτές του Ωφελιμισμού… Οι αντιρρήσεις των επικριτών έχω την άποψη, ότι στηρίζονται στα εξής δύο σημεία (Ωφελιμισμός, σελ. 88-89):

1.      Καμμιά μορφή ηδονής ή ευτυχίας δεν μπορεί να αποτελέσει τον αυτοσκοπό ή λογικό σκοπό των ενεργειών του ανθρώπινου βίου.
2.      Οι ανθρωπότητα πορεύεται τον δρόμο της και άνευ της ηδονής ή της ευτυχίας.

Ο πατέρας του ποιοτικού Ωφελιμισμού ανταπαντά  στις επικρίσεις με τα επόμενα:

1.      Η πρώτη αντίρρηση είναι έωλη και αθεμελίωτη. Διότι, σημειώνει, εάν η ανθρωπότητα δεν έχει ουδεμία πρόσβαση στην ευδαιμονία την ηδονή και την ευτυχία, η επίτευξη της δεν μπορεί να αποτελέσει στόχο της ηθικής και κάθε άλλης λογικής συμπεριφοράς. Βέβαια, τονίζει με έμφαση, ότι ο ωφελισμισμός δεν περιορίζεται στην εξεύρεση της ηδονής ή και της ευτυχίας, αλλά μάλλον ενέχει και την αποφυγή του πόνου και της δυστυχίας.

2.      Η δεύτερη αντίρρηση ισχυρίζεται εμμέσως πλην σαφώς ότι είναι αδύνατο μια ανθρώπινη ζωή να είναι επαρκώς ευτυχισμένη. Ο Mill όμως αντιλέγει, τεκμηρειωμένα, ότι «αυτό το γνώριζαν καλά τόσο οι φιλόσοφοι που δίδασκαν ότι η ευτυχία αποτελεί σκοπό της ζωής όσο και εκείνοι που τους περιγελούσαν». Και αυτό, διότι, «η ευτυχία δεν συνίστατο σε μια ζωή εκστατικής απόλαυσης, αλλά σε κάποιες στιγμές της στο πλαίσιο μιας ύπαρξης που θα χαρακτηριζόταν από λίγους και παροδικούς πόνους και από πολλές και ποικίλες ηδονές».

Βέβαια καθώς διδαχθήκαμε στο μάθημα της Εφαρμοσμένης Ηθικής μας προκύπτουν και μερικά σημαντικά προβλήματα στον ποιοτικό Ωφελιμισμό. (Πανεπιστημιακές Σημειώσεις, Προβλήματα του ποιοτικού Ωφελιμισμού). Σίγουρα δεν είναι μία τελειοποιημένη ηθικολογική θεωρία αλλά αδιαμφισβήτητα είναι η πλέον καλύτερη φιλοσοφική θεωρία από εκείνην του Bentham, διότι αντιπροτείνεται η ποιοτική διάκριση ανώτερων και κατώτερων ειδών ηδονών.

Το πρώτο φιλοσοφικό πρόβλημα μοιάζει να είναι η σύγχυση που ενυπάρχει μεταξύ του πρέπει να είναι κάποιος ευτυχισμένος και του να είναι κανείς ευτυχισμένος. Ένα δεύτερο ζήτημα που προκύπτει είναι, παρ΄όλο που ο κάθε άνθρωπος εργάζεται και επιθυμεί την δικιά του ευτυχία, δεν πρέπει όμως να εννοηθεί υπολογιστικά και σε άμεση συνάφεια με τις μέλλουσες καλές συνέπειες. Η τρίτη προβληματική εστιάζει, νομίζω, στη ρίζα του προβλήματος της θεωρίας που εξετάζουμε, διότι μοιάζει να είναι «ανέφικτα απαιτητική» (λόγο της αυστηρής αμερόληπτης στάσης της), όπου υπερβαίνει κατά πολύ, θα συμπλήρωνα εγώ, και τα παραμυθένια όρια της ονειρεμένης Φρουτοπίας ή μιας επι γής Χαρισματικής Κοινωνίας με ένσαρκους Άγγελους.

Ποιο είδος ανθρώπου σκέφτεται το καθολικό συμφέρον της μικρής τοπικής κοινωνίας του, είτε της πόλης και του χωριού του, πολλώ μάλλον ολόκληρης της χώρας του; Αν υπάρχει τέτοιος άνθρωπος, είναι βέβαιο ότι πρόκειται για αγίους και ανιδιοτελείς ανθρώπους όπως π.χ. άσημους Μοναχούς/ές των μοναστικών κοινοτήτων, Ασκητές των ερημιών και των λαγκαδιών ή και γιατί όχι απλοί καθημερινοί άνθρωποι με ασκητικό φρόνημα στη ερημιά των πόλεων, όπου ζούνε με άκρα ανιδιοτέλεια και προσεύχονται φιλάνθρωπα και εξασκούν την ελεημοσύνη στα κρυφά (και όχι για το θεαθήναι και τη διαφήμιση) για να μεγιστοποιήσουν την ωφέλεια και την ευτυχία  ολοκλήρου της ανθρωπότητας.

Βέβαια, το θεματικό και κεντρικό ερώτημα του δοκιμίου μας παραμένει αμείλικτο: είναι εύλογη ή όχι η θεωρία του ποιοτικού Ωφελιμισμού; Αν δεν εντρυφούσα σε διάφορες βιβλιογραφικές πηγές για να λάβω μερικές ιδέες δεν θα είμουνα και τόσο σίγουρη. Μετά από την ενδελεχή προσωπική έρευνά μου θα απαντούσα ευθέως: ότι εξαρτάται από ποια οπτική γωνία το βλέπει κανείς και εξαρτάται σαφώς από τις προσλαμβάνουσες πολιτισμικές και θρησκευτικές παραστάσεις του καθενός μας ξεχωριστά.

Από μια οπτική γωνία, και αυστηρή κριτική, θεωρώ και αισθάνομαι, ότι δεν είναι και τόσο απόλυτα εύλογη η ωφελιμιστική θεωρία του Mill διότι έχει συγκεκαλυμένη τη ρίζα του εγωϊσμού και ότι στο τέλος της ημέρας μου φαίνεται ότι θεμελιώνεται κάπως υποδόροια και το ωφελιμιστικό δόγμα «ο σκοπός αγιάζει τα μέσα».  Αφού ο απώτερος σκοπός της θεωρίας, θα είναι να ωφεληθούν και να ευτυχήσουν (δαιμονοποιώντας τον πόνο και την δυστυχία) όσο το δυνατό περισσότεροι ανθρώποι, συνεπώς κάθε μέσο «αγιάζεται» με τις ευλογίες του Ωφελιμισμού. Ο εγωϊσμός δεν νομίζω να είναι και τόσο ωφέλιμο ή καλό πράγμα για να τον καλλιεργούμε. Ούτε βέβαια μπορούμε να τον ξεριζώσουμε ολοσχερώς, διότι έχω την βαθιά πεποίθηση ότι ίσως το παιγνίδι να παίζεται στην μεταμόρφωση του Εγώ…

Η επιχειρηματολογία μου όμως, ταυτίζεται και συμφωνεί, μάλλον, με το επόμενο σημείο: «Το σημείο εκκίνησης του συστήματος του Stuart Mill, όπως κάθε ωφελιμιστικού συστήματος, είναι λοιπόν ο εγωισμός. Εκεί βρίσκεται η κρυμμένη «ρίζα» που μόνο αυτή στηρίζει και τρέφει την επαγωγική ηθική.» (JEAN - MARIE GUYAU, ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΓΓΛΙΚΗ ΗΘΙΚΗ- ΕΚΘΕΣΗ ΤΩΝ ΘΕΩΡΙΩΝ, σελ. 77).

Βέβαια μέχρι αυτού του σημείου δεν θέλω να είμαι δογματικά απόλυτη, έτσι διατηρώ και κάποια αβεβαιότητα στη γνώμη μου, διότι στη συνάφεια του πιο πάνω αποσπάσματος εντοπίζω και κάτι το ιδιαίτερα θετικό, πράγμα που με κάνει να πιστεύω ότι η θεωρία εν τέλει είναι και δεν είναι εύλογη. Δεν είναι εύλογη εξ αιτίας του εν δυνάμει ατομικού και εγωϊστικού ηδονισμού, αλλά είναι και εύλογη, διότι στην εν εξελίξει προοπτική της συναντούμε τον φιλάνθρωπο αλτρουϊσμό! Είναι δηλαδή εύλογη η θεωρία σε μεγάλο ποσοστό. Βέβαια δεν είπα ακόμη την τελευταία μου λέξη.

Το εν λόγω προσωπικό μου συμπέρασμα το δημιούργησα κατά βάση και της επόμενης συναφούς απόψεως του Γάλλου Φιλόσοφου Jean-Marie, όπου καταγράφει: «Ευτυχώς, στην ίδια την ατομική ηδονή και στις επιθυμίες που συνδέονται με αυτήν ο Stuart Mill βρίσκει, όπως ο Bentham, ένα στοιχείο που ξεπερνά τον εγωισμό: «είναι η επιθυμία να βρισκόμαστε σε αρμονία με τους όμοιούς μας, που είναι ήδη μια ισχυρή αρχή στην ανθρώπινη φύση». Αγγίζουμε εδώ το κεντρικό σημείο του συστήματος του Stuart Mill. Ξεκινώντας από το σημείο αυτό θα το δούμε, από ανεπαίσθητη εξέλιξη, να περνά από τον εγωισμό στον πλέον ολοκληρωμένο αλτρουισμό.» (JEAN - MARIE GUYAU, ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΑΓΓΛΙΚΗ ΗΘΙΚΗ- ΕΚΘΕΣΗ ΤΩΝ ΘΕΩΡΙΩΝ, σελ. 78).

Ως τελικό επιστέγασμα της επιχειρηματολογίας μου, το κερασάκι της τούρτας, θα προτάξω και ως έτι επι πλέον ισχυρότερο επιχείρημα της προσωπικής μου άποψης, ότι τελεσίδικα, θεωρώ την ποιοτική θεωρία του Ωφελιμισμού, ότι είναι σε μέγιστο βαθμό εύλογη και εξαιρετικά ωφέλιμη για την ανθρωπότητα, παρ΄όλο που αρχινά με τα σπέρματα του εγωϊσμού. Βάση πιανού κριτηρίου καταστάλαξα στην πιο πάνω προσωπική μου άποψη; Βάση των γραπτών του ηθικολόγου Mill.

Θεωρώ την Ωφελιμιστική θεωρία ως εξαιρετικά εύλογη και δικαία για σύσσωμη την ανθρωπότητα, αν και μόνο αν ισχύει το αμέσως επόμενο, σε απόλυτο βαθμό, για την καθολική εφαρμογή και την ολοκλήρωση της ωφελιμιστικής θεωρίας (Mill, ΩΦΕΛΙΜΙΣΜΟΣ, σελ. 95):

«Ο ωφελιμισμός αξιώνει από τον δρώντα να είναι τόσο απόλυτα αδέκαστος  σε σχέση με την ευτυχία του και την ευτυχία των άλλων όσο και ένας αμερόληπτος και καλοπροαίρετος παρατηρητής. Στον χρυσό κανόνα του Ιησού από τη Ναζαρέτ ανακαλύπτουμε το γενικό πνεύμα της ωφελιμιστικής ηθικής. Οι εντολές ουν όσα θέλητε ίνα ποιώσιν υμίν οι άνθρωποι, ούτω και υμείς ποιείτε αυτοίς και αγαπήσεις τον πλησίον σου ως σεαυτόν συνιστούν την ιδανική ολοκλήρωση της ωφελιμιστικής ηθικής».

Γίνεται νομίζω σε όλους μας αντιληπτό, και δεν είναι αυθαίρετο, ότι η Ευδαιμονολογία, ο Ηδονισμός και ο Ωφελιμισμός του John Stuart Mill θεμελιώνεται και στηρίζεται επάνω στις Ευαγγελικές εντολές του Χριστιανισμού. Αυτό προσωπικά, αποτελεί μεγάλη έκπληξη για μένα, διότι όποια πέτρα και να σηκώσουμε σε φιλοσοφικές θεωρίες, θεμέλιος λίθος είναι ο Χριστιανισμός.
Της Φρίξιας Ντορζή

Προπτυχιακή Φοιτήτρια
Φιλοσοφική Σχολή Πανεπιστημίου Κύπρου
Εφαρμοσμένη Ηθική
Α΄ Εξάμηνο

2017

ΠΗΓΗ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΝ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΜΗΜΑ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ.