Translate

ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ

Δευτέρα, 13 Νοεμβρίου 2017

ΦΑΝΟΣ ΠΑΤΤΙΧΗΣ, Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ-ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΝΤΟΛΗΣ




Η ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ-ΘΕΟΛΟΓΙΚΗ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΘΕΙΑΣ ΕΝΤΟΛΗΣ

Του Φάνου Παττίχη



Στο εν λόγω δοκίμιο θα προσπαθήσω να εξηγήσω τη Θεωρία της Θείας Εντολής  και στη συνέχεια θα ακολουθήσει η προσωπική μου κριτική απάντηση στο αν πράγματι  η θεία Εντολή είναι εύλογη ή όχι. Θα υπάρξει και μία επι μέρους κριτική σε ειδικά σημεία. Στην πορεία του δοκιμίου μου θα προσπαθήσω, παράλληλα, να απαντήσω και σε μερικά επι μέρους κριτικά ερωτήματα των σημειώσεων μας. Επιπρόσθετα θα αποπειραθώ να καταγράψω μια εν δυνάμει απλή και λογική επιχειρηματολογία χωρίς να εξαντλώ το όλο ζήτημα.

Προτού όμως προχωρήσω στην με ακρίβεια εξήγηση και σημασία της φιλοσοφικής Θεωρίας της θείας Εντολής, να σημειώσω πληροφοριακά και βάσει των πανεπιστημιακών σημειώσεων του μαθήματος μας,  ότι τα περι της θείας εντολής εντοπίζεται συστηματικά και συχνότερα κυρίως στους απλούς ανθρώπους όπου δεν έχουν υψηλή πανεπιστημιακή μόρφωση. Αν και δεν συμφωνώ μ΄ αυτήν την θέση την καταγράφω.

Επιστημονικές έρευνες και εμπειρικές μελέτες μας αποδεικνύουν, ότι μία σημαντική πλειοψηφία ανθρώπων είναι θρησκευόμενοι ή θεϊστές (δεν είναι σαφές αν η εν λόγω πλειοψηφία είναι μορφωμένοι ή αμόρφωτοι άνθρωποι, αν και θεωρώ ότι ισχύει και για αμφότερα τα είδη) και κατά λογική συνέπεια το εν λόγω Ηθικό και Φιλοσοφικό ζήτημα της εν λόγω Θεωρίας της θείας Εντολής διασυνδέονται άμεσα ή έμμεσα τόσο με τη Θρησκεία ή Θρησκειολογία όσο και με τη Θεολογία.

Δηλαδή, τα Ηθικά ζητήματα για τους θρησκευόμενους και πιστούς ανθρώπους συσχετίζονται πολύ άμεσα με το θείο θέλημα, τις θείες Εντολές, τη θεία βούληση και την παντοδύναμη επιθυμία του Θεού. (Σημειώσεις: Εισαγωγή στην Ηθική Θεωρία, Διάλεξη 2η, Θεωρία της Θείας Εντολής, σελ. 2).
Στο έβδομο και ειδικό κεφάλαιο στον Λεβιάθαν του Τόμας Χόμπς όπου ασχολείται ιδιαίτερα στα περί της Θρησκείας και ειδικά στα περί της θείας εντολής αναφέρει ενδεικτικά, ότι:

«Πράγματι, οι σπόροι της θρησκείας καλλιεργούνται από δύο είδη  ανθρώπων. Στο πρώτο είδος ανήκουν όσοι τους καλλιέργησαν και τους έβαλαν σε τάξη κατά το δοκούν. Στο άλλο είδος, όσοι τους καλλιέργησαν σύμφωνα με την (θεία) εντολή και την καθοδήγηση του Θεού» (Τόμας Χόμπς, Λεβιάθαν, 2006, σελ. 183).

Και ο σημαίνων λόγος όπου καλλιεργούνται οι σπόροι της θρησκείας και τα περί των θείων εντολών του Θεού είναι κατά θεμελιώδη βάση να διδαχθεί εμπειρικά και πρακτικά ό άνθρωπος πως ακριβώς να συμβιώνει ειρηνικά και με αγάπη με τους συνανθρώπους του αλλά και για να αυτορυθμίζει τις διαπροσωπικές σχέσεις του τόσο με τον φίλο συνάνθρωπο του ή γιατί όχι και με τον εχθρό του, όσο και με τον Θεό. Δηλαδή, αποδεικνύεται κάπως έτσι, ότι η εν λόγω φιλοσοφική Θεωρία έχει κοινωνιολογικές, ψυχολογικές, θεολογικές αλλά και πολιτικές προεκτάσεις. Μας το αποσαφηνίζει εξάλλου ο πολιτικός Φιλόσοφος Τόμας Χόμπς στην άμεση συνάφεια του προηγούμενου χωρίου στο Λεβιάθαν, όπου σημειώνει (2006, σελ. 183):

«Και τα δύο είδη, ωστόσο, το έκαναν με σκοπό να καταστήσουν όσους εξαρτιούνταν απ΄αυτούς περισσότερο δεκτικούς στην υπακοή, στους νόμους, στην ειρήνη, στη φιλανθρωπία και στην πολιτική κοινωνία».

Αυτό που αντιλαμβάνομαι και καταγράφεται και από έλληνες καθηγητές της φιλοσοφίας είναι, ότι:

«θρησκεία και φιλοσοφία έχουν κάτι κοινό στο βάθος, μ΄όλες τις διαφορές και τις αντιθέσεις που τις χωρίζουν» (Χαράλαμπου Θεοδωρίδη, Εισαγωγή στη Φιλοσοφία, 1955, σελ. 18).

Στις πανεπιστημιακές σημειώσεις μας περί της θείας Εντολής (1η παράγραφος, σελ. 3) καταγράφεται η αρκετά (υπερ)γενικευμένη άποψη, ότι όλα τα μεγάλα θρησκεύματα συμφωνούν για τις ιδιαίτερες «θεϊκές» εντολές (π.χ. «απορρίπτουν την ανθρωποκτονία και την μοιχεία») και επιθυμίες του Θεού. Δεν συμφωνώ καθόλου με την εν λόγω [φιλοσοφική] άποψη.

Σύμφωνα με τις προσωπικές εμπειρίες μου ή και ορθόδοξες θρησκευτικές πεποιθήσεις (όπου η Χριστιανική ορθόδοξη θρησκευτική μας συνείδηση καλλιεργείται συνταγματικά και θεσμικά από την Πολιτεία και την Ορθόδοξη Καθολική Εκκλησία της Κύπρου) μαζί και το εκπαιδευτικό σύστημα της Πολιτείας μας σ΄ ένα ιδιαίτερα Χριστιανικό πολιτισμικό περιβάλλον έχω μία κάπως  διαφορετική αίσθηση και αντίληψη των πραγμάτων:

Αν π.χ. ο Μουσουλμανισμός, πράγματι, απορρίπτει την ανθρωποκτονία και το φόνο, πώς τότε καλλιεργεί το Τζιχάντ και τον «ιερό» πόλεμο της διαβόητης τρομοκρατίας; Πώς ακριβώς καλλιεργεί τους επεκτατικούς ή επιθετικούς πολέμους (βλέπε π.χ.: Εισβολή και κατοχή της Κύπρου από την Μουσουλμανική Τουρκία, εισβολή κατοχή της Τουρκίας στην Συρία, καταπίεση και γενοκτονία των Κούρδων, των Ποντίων, των Αρμενίων κ.ά.);

Από την άλλη, στα περί της Μουσουλμανικής Ηθικής, πώς ακριβώς απαγορεύεται η μοιχεία και η πορνεία, όταν επιτρέπεται (βάσει των «θεοπνεύστων» ενεργειών του ψευδοπροφήτη του Ισλάμ, όπου ενυμφεύθηκε ένα 9χρονο παιδάκι ή πήρε την γυναίκα του γιού του) κανονικά  η παιδοφιλία και η πολυγαμία ή, ο πολυγυνισμός του άνδρα; (Νικολάος Βασιλειάδης, Ορθοδοξία, Ισλάμ και Πολιτισμός, εκδόσεις: «ο ΣΩΤΗΡ», σσ. 346). Οι Ιουδαίοι επίσης, είναι ασυνεπείς στις διατάξεις του Μωσαϊκού Νόμου, διότι αποδεδειγμένα μπροστά στα μάτια της διεθνούς κοινότητας σφαγιάζουν καθημερινά τους καϋμένους Παλαιστινίους. Ποιος Θεός τους έδωσε «θεία εντολή» να διενεργούν επιθετικούς πολέμους κατά των Παλιστινίων; Ενώ στον Ινδουϊσμό, ως γνωστό, μόλις πεθάνει ο σύζυγος μίας γυναίκας, καίγεται στην πυρά του νεκρού, ζωντανή (!) μαζί και η σύζυγός του. Στον επικυρίαρχο και μιλιταριστικό «Χριστιανισμό» των μεγάλων δυνάμεων, δηλ. των ιμπεριαλιστών Προτεσταντών και Παπικών, παρατηρούμε από παλαιοτάτων αιώνων μέχρι σήμερα αρκετά οργανωμένες και διαχρονικά «ιερές» Σταυροφορίες κατά των αλλοπίστων ή και ομοπίστων.

Ποιός θεός λόγου χάρη έδωσε θεία εντολή στον «χριστιανικό» Παπισμό να επιτεθεί στην Ορθόδοξη Χριστιανική Ρωμαϊκή (Βυζαντινή) Αυτοκρατορία της Κωνσταντινουπόλεως (1204); Ποιος θεός έδωσε θεία εντολή π.χ. οι ετερόδοξοι παπικοί και προτεστάντες να αλληλοσφαγιάζονται στον Τριακονταετή ευρωπαϊκό Πόλεμο; Ή ποιος θεός έδωσε εντολή στο μόλις πρόσφατο παρελθόν της ορθόδοξης χριστιανικής Κυπριακής Δημοκρατίας να διενεργηθεί το απάνθρωπο και αδελφοκτόνο πραξικόπημα; Τη λέξη «θεός» τη σημειώνω με «θ» μικρό διότι δεν πιστεύω ότι ο αληθινός Θεός έδωσε τέτοιες αφιλάνθρωπες εντολές.

Πώς είναι δυνατόν, οι θεϊστές ή οι θρησκευόμενοι να συμφωνούν θεωρητικά και εν μέρει σε γενικές γραμμές με τις γνωστές «θεϊκές» εντολές των θρησκευμάτων τους, ενώ στη πράξη να υπάρχει τέτοια μεγίστη απόκλιση από αυτές; Μήπως μερικές πολιτικο-γεωστρατηγικές αποφάσεις των εθνών-κρατών βαπτίζονται εν τέλει ως «θεία Εντολή» για να παρασυρθεί και χειραγωγηθεί το έντονο θρησκευτικό συναίσθημα των πιστών;

Ίσως ένα θεμελιώδες θρησκειολογικό και θεολογικό ερώτημα που ίσως έπρεπε να απασχολεί και εμάς που σπουδάζουμε την Φιλοσοφία, είναι: κατά πόσον άραγε τα μεγάλα θρησκεύματα πιστεύουν στον ίδιο ακριβώς Θεό και στις ίδιες «θεϊκές» εντολές, και έπειτα να εξερευνήσουμε συγκριτικά πώς ακριβώς οι θεϊστές πιστοί των πολυποίκιλων θρησκευμάτων, αντιλαμβάνονται, την βούληση  τις εντολές και τις επιθυμίες του συγκεκριμένου θεού τους. Βέβαια αυτή η πρόχειρη σκέψη μου ίσως να εμπίπτει σε άλλο πεδίο ή και στο επιστητό της Ψυχολογίας της Θρησκείας και της Φιλοσοφίας της Θρησκείας.
Ένα άλλο ερώτημα που μου γεννήθηκε, από το πιο πάνω, είναι: Είναι δυνατό, άραγε, ένας αληθινός Θεός, να επιθυμεί και να βούλεται, τέτοια πολύ-δογματική και πολύ-θρησκευτική διάσπαση και διαίρεση μεταξύ της ανθρωπότητας; Ο πανάγαθος Θεός εφαρμόζει αδίστακτα το «διαίρει και βασίλευε» ή, μήπως κάποιο άλλο πονηρότατο πνεύμα που ως γνωστό και βάσει των θείων Γραφών είναι και ο «άρχων του κόσμου» αυτού;

Πάντως δεν επιθυμώ να μηδενίσω την έμπρακτη εφαρμογή του «χρυσού κανόνα της Ηθικής» αλλά φαίνεται, πλέον, με την πολυποίκιλη διαστροφή και διαπλοκή σε όλα τα επίπεδα, ότι ο εν λόγω ηθικολογικός κανόνας τηρείται από λίγους και σπάνιους ανθρώπους και ασφαλώς σποραδικά και σαφώς σε όλα τα θρησκεύματα, και αυτό κατά βάσει μάλλον του χαρακτήρα των ανθρώπων/θρησκευόμενων.

Είναι ίσως και μια ευκαιρία, να απαντήσω και στο κριτικό ερώτημα των ακαδημαϊκών σημειώσεων (σελ. 3) «βρίσκετε τον πολυθεϊσμό φιλοσοφικά ορθολογικό;».

Ιδιαίτερα, έχω μια πρώτη άποψη κατά βάση των ελάχιστων θρησκευτικών και θεολογικών γνώσεων που αποκτήσαμε στο Λύκειο, και από λιγοστές προσωπικές μελέτες, ότι από τα πιο πάνω θρησκεύματα, θα έπρεπε να απορριφθεί από την ηθικο-φιλοσοφική συζήτηση, ο πολυθεϊστικός Ινδουϊσμός, διότι δεν είναι φιλοσοφικά ορθολογικός. Διότι, φαίνεται εξ αρχής ότι συγκρίνουμε ανόμοια θρησκευτικά συστήματα. Θα ήταν αρκετά ενδιαφέρον αν στη Φιλοσοφία εμβαθύναμε παράλληλα και στο θρησκειολογικό επιστητό. Αν ο πολυθεϊσμός ήταν πράγματι φιλοσοφικά ορθολογικός, γιατί τότε οι πολυθεϊστές Αρχαίοι Έλληνες, όπου διέπρεψαν και αρίστευσαν στην Ελληνική Φιλοσοφία απέρριψαν μετά Χριστόν το κυρίαρχο πολιτικά και θεσμοθετημένο πολυθεϊστικό πάνθεο της Ρωμαϊκής εποχής τους και ακολούθησαν με ενθουσιασμό την μονοθεϊστική Θρησκεία του Χριστιανισμού δια μέσω εξ αρχής του Αποστόλου Παύλου;

Και αν αυτό το επιχείρημα δεν είναι αρκετά καλό, να αντιπροτείνω, ένα ακόμη: Γιατί κατά την πρό Χριστού εποχή, στην Αρχαία Ελλάδα, μεγάλες σημαντικές και ισχυρές προσωπικότητες γνωστών ή και άγνωστων Φιλοσόφων ανδρών, απέρριπταν άρδην την επίσημη και θεσμική (της Πόλης-κράτους) πολυθεϊστική Αρχαία Θρησκεία των Ελλήνων και ως ελεύθερες ή ασυμβίβαστες προσωπικότητες μιλούσαν ακατάπαυστα, δίδασκαν και ίσως και να επίστευαν σε ένα και μόνο «κινούν Ακίνητο» ή, σε μια «πρώτη Αρχή» του παντώς;

Ποιά είναι τώρα ή, τί ακριβώς σημαίνει η θεωρία της Θείας Εντολής;

Η Θεωρία της Θείας Εντολής, σημαίνει: ότι το βασικό και υψηλό κριτήριο των ορθών ή εσφαλμένων πράξεων των θεϊστών/θρησκευόμενων ανθρώπων καθορίζεται κυρίως από τις εντολές ή και τη βούληση μιας υπερβατικής και ανωτάτης πνευματικής οντότητας, που την αποκαλούν ως Θεό. (Πανεπιστημιακές Σημειώσεις, Θεωρία της θείας Εντολής, σελ. 4).

Πρόκειται κατά την προσωπική μου αντίληψη για μία καθαρά φιλοσοφούμενη συγκρητιστική θεωρία.

Συγκρητισμός, σημαίνει: «η ανάμειξη στοιχείων διαφορετικής (θρησκευτικής) προέλευσης», ή, «ο τεχνητός συμβιβασμός διαφορετικών ή ασυμβίβαστων ιδεών ή διδασκαλιών σε ενιαίο φιλοσοφικό σύστημα». (Γ. Μπαμπινιώτης, Μικρό Λεξικό, 2009).

Μας το αποσαφηνίζει εξάλλου και η Ηθικολόγος Τζούλια Ντράϊβερ, ότι η φιλοσοφική θεωρία της θείας Εντολής ή, και της θείας Προσταγής, έχει συγκρητιστική χροιά. ( Julia Driver, Ηθική Φιλοσοφία (Οι βασικές της Αρχές), Θες/νίκη 2010, εκδόσεις: UNIVERSITY STUDIO PRESS, σελ. 45-46).

«Η βασική όμως θεωρία δεν είναι κατά βάση μια Χριστιανική θεωρία, αφού πάρα πολλές θρησκευτικές δοξασίες θα μπορούσαν να αποδεχθούν κάποια εκδοχή της θεωρίας της θεϊκής προσταγής και να την εκφράσουν με διαφορετικό τρόπο, ανάλογα με την περί Θεού άποψη σε κάθε θρησκευτική παράδοση. Απλούστατα, στην περίπτωση της Δυτικής Φιλοσοφίας, αυτό συνήθως συζητιέται κατά πρώτον στο πλαίσιο του Χριστιανισμού».

Στις σημειώσεις μας (σελ.4) φαίνεται να υπάρχει κάποια ιδιαίτερη έμφαση στο γεγονός, ότι ορισμένοι φιλόσοφοι επιλέγουν να ταυτίζουν το ορθό και το εσφαλμένο των ανθρωπίνων πράξεων με σημείο αναφοράς τη θεία βούληση και όχι με κάποιαν θεία εντολή. Διότι, οι ίδιοι φιλόσοφοι θεωρούν, ότι οι θείες εντολές έρχονται σε αντίθεση και αντίκεινται στην Ελεύθερη Βούληση του ανθρώπου, όπου η τελευταία θεωρείτε και ως θείο δώρο.

Προβληματίζομαι όμως, σοβαρά: δεν είναι η θεία βούληση όπου εβουλήθη και έδωσε στην ανθρωπότητα τις θείες Εντολές; Πώς ακριβώς οι από Θεού θείες Εντολές να αντίκεινται στη θεία Βούλησή Του και στη ελεύθερη βούληση του ανθρώπου; Είναι δυνατό ο αληθινός Θεός να αντιφάσκει με τον Εαυτό Του; Τόσο οι θείες Εντολές όσο και το αυτεξούσιο του ανθρώπου δεν είναι αμφότερα θεία δώρα Του προς την ανθρωπότητα όπου εδημιούργησε αυτήν εκ του μηδενός; Μας επιβάλλει ή μας υποχρεώνει, ο πανάγαθος Θεός, με κάποιο υπερφυσικό τρόπο να τηρήσουμε με το ζόρι της εντολές Του; Όχι βέβαια! Συνεπώς, είμαστε ή όχι, απόλυτα ελεύθεροι ώστε να επιλέγουμε ανά πάσα στιγμή είτε το δρόμο της κακίας (την έμπρακτη απόρριψη των θείων εντολών) είτε και την οδό της αρετής (την πρακτική εφαρμογή των θείων εντολών);

Συνεπώς, πώς ή που ακριβώς υπάρχει αντίφαση;

Είναι γνωστό, ότι στο Δυτικό Χριστιανισμό και κατά λογική συνέπεια και στη Δυτική Φιλοσοφία (όπου επηρεάζεται βαθιά από δυτικούς θεολόγους-φιλόσοφους π.χ. Άνσελμο, Ακινάτη, Λούθηρο κ.ά.) ο Θεός θεωρείτε αντί για Θεός Πατέρας, ως Θεός Δικαστής ή Θεός τιμωρός, συνεπώς και οι θείες Εντολές Του, θεωρούνται εσφαλμένα και καθολικά από τους δυτικούς θεολόγους-φιλοσόφους ή και θεϊστές/θρησκευόμενους ως δικανικές ή νομικές διατάξεις. Πρόκειται καθαρά, σύμφωνα με άλλες ακαδημαϊκές συγκριτικές μελέτες, για εσφαλμένες θεολογικές και φιλοσοφικές προϋποθέσεις των μεγάλων θεολόγων/φιλοσόφων του Δυτικού Χριστιανισμού. (Δημητρίου Τσελεγγίδη, Η Σωτηριολογία του Δυτικού Χριστιανισμού, 2012, εκδόσεις: Πουρναρά, σσ. 403).

Στην Ορθόδοξη Καθολική Εκκλησία μας, απ΄ ότι θυμάμαι από το ορθόδοξο κατηχητικό και στα ορθόδοξα θρησκευτικά μαθήματα του σχολείου μας, και μέσα από προσωπικές μου έρευνες και μελέτες, δεν έχουμε τέτοια εσφαλμένη θεολογική προσέγγιση, διότι θεωρούμε ότι ο Θεός της Ορθοδόξου Χριστιανικής Θρησκείας και Εκκλησίας μας είναι ο αληθινά και απόλυτα Δίκαιος Θεός, ένας Θεός Ελεήμων, ο Φιλάνθρωπος Θεός και ένας Θεός Αγάπης, βάσει του «Πάτερ ημών…», του «Πιστεύω…», και της διπλοειδούς χρυσής και ορθοδόξου θείας Εντολής Του (Κατά Μάρκον, 12, 28-30):

« δ ησος πεκρίθη ατ τι πρώτη πάντων ντολή· κουε, σραήλ, Κύριος Θες μν Κύριος ες στι· κα γαπήσεις Κύριον τν Θεόν σου ξ λης τς καρδίας σου κα ξ λης τς ψυχς σου κα ξ λης τς διανοίας σου κα ξ λης τς σχύος σου. ατη πρώτη ντολή. κα δευτέρα μοία, ατη· γαπήσεις τν πλησίον σου ς σεαυτόν. μείζων τούτων λλη ντολ οκ στι

Το κρίσημο ερώτημα που τείθεται για την εν λόγω ηθικολογική θεωρία της Θείας Εντολής, είναι: άραγε, κατά πόσον η θεία εντολή είναι μια εύλογη φιλοσοφική θεωρία; Μια πρώτη απάντηση που με προβληματίζει διαρκώς, κατά την διάρκεια των μαθημάτων μας, ήταν, ότι εξαρτάται κυρίως, η εν λόγω θεωρία σύμφωνα με ποια ακριβώς ανεξάρτητη «θεϊκή» οντότητα καλλιεργείται το παναθρώπινο θρησκευτικό συναίσθημα στον κάθε θεϊστή.

Αν υπάρχει καθολικά μια συμφωνία των φιλοσόφων και καλλιεργείται (η Θεωρία της θείας Εντολής) βάσει του πιο πάνω συγκεκριμένου Αγιογραφικού και μοναδικά ιερού και χρυσού κανόνα του ορθοδόξου Χριστιανισμού, τότε θεωρώ, ότι η εν λόγω φιλοσοφική θεωρία είναι καθόλα εύλογη και αποδεκτή. Αν όχι, και αφήνεται μάλιστα ορθάνοικτο το (παν)θρησκειακό ή και συγκρητιστικό γεγονός, όπου ο καθένας να πιστεύει ή και να θεοποιεί όποιαν ανωτέρα δύναμη ή «θεϊκή» οντότητα του επιβάλλουν ή, θέλει ή, νομίζει, να βαπτίζει για θεό του, τότε προσωπικά έχω τις εύλογες επιφυλάξεις μου και σε μεγάλο βαθμό σοβαρές φιλοσοφικές ενστάσεις.

Αν λόγου χάρη υποθέσουμε, ότι: ένας θεϊστής πιστεύει λατρεύει και τιμά για θεό του, αδιάκριτα, αντί την πανανθρώπινα αποδεκτή και πανάγαθη οντότητα (π.χ. τον Θεάνθρωπον  Ιησού Χριστόν), μία πονηρή πνευματική οντότητα (π.χ. Διάβολον ή Εωσφόρον), κατά λογική συνέπεια τα έργα και οι πράξεις του θα είναι πονηρά κακά και εσφαλμένα, και άρα συνεπώς, θα βαφτίζει τις πονηρές και μη αγαθές πράξεις του ως δήθεν «θεόπνευστες» αγαθές και καλές, διότι, θα είναι η «θεία» βούληση και «η εντολή του θεού» του τον οποίο ο «θεϊστής» (εννοώ: ο πιστός της οντότητας του Διαβόλου) πιστεύει και εμπιστεύεται για θεό του.

Εν κατακλείδι και συνεπώς η εν λόγω Θεωρία της θεϊκής Προσταγής ή και θείας Εντολής, με το εν λόγω παράδειγμα μου δεν θα είναι εύλογη, αλλά μάλλον θα είναι απόλυτα παράλογη και άρα καταρίπτεται. Παρ΄εκτός και αν η Μεταφυσική φιλοσοφία μπορεί να μας αποσαφηνίσει με τι είδους πνευματικές οντότητες έχουμε να κάνουμε. Και εννοώ, ότι θα πρέπει μάλλον να οριοθετηθεί αυστηρά, το θεολογικό και θρησκειολογικό πλαίσιο της εν λόγω Φιλοσοφικής θεωρίας, ώστε να μη μπορεί να ερμηνευθεί κατά το δοκούν από το κάθε γνωστό ή άγνωστο θρήσκευμα και μάλιστα με συγκρητιστικό τρόπο.

Αν μας ενδιαφέρει πραγματικά η αλήθεια των πραγμάτων πίσω από τα φαινόμενα, τότε μπορεί άραγε ο φιλοσοφικός ή και ο θρησκευτικός θεωρητικός συγκρητισμός της «θείας εντολής» να είναι η αλήθεια;

Του Θεοφάνη Παττίχη


Προπτυχιακός Φοιτητής της Φιλοσοφικής Σχολής

ΠΗΓΗ: ΤΜΗΜΑ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΙΟΝ ΚΥΠΡΟΥ.