Translate

Τρίτη, 18 Απριλίου 2017

ΠΑΝΑΓΙΩΤΗΣ ΝΟΥΝΗΣ, Η ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, ΤΑ ΠΛΑΤΩΝΙΚΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΔΟΓΜΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ ΤΟΥ ΘΕΑΝΘΡΩΠΟΥ




ΠΕΡΙ ΤΗΣ ΑΝΑΛΥΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, ΤΑ ΠΛΑΤΩΝΙΚΑ ΔΟΓΜΑΤΑ ΚΑΙ ΤΟ ΔΟΓΜΑ ΤΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΕΩΣ
(Τι είναι το παράδοξο της ανάλυσης; Ποια είναι σημασία του για την ιστορία της αναλυτικής φιλοσοφίας;)

Εξ αρχής να σημειώσω ότι προτού αποπειραθώ να απαντήσω στα εν λόγω πολυσύνθετα φιλοσοφικά ερωτήματα θα πρέπει να γίνει μάλλον μία θαυμαστή και επιλεκτική  «περιδιάβαση των υδάτων» -όπως ακριβώς διενεργήθει κάποτε με την Ερυθρά Θάλασσα- , δηλαδή,  ένα εν δυνάμει περιγραφικό ξεκαθάρισμα όρων και πραγμάτων με απώτερο σκοπό να καταλείξω σε κάποιο σημείον στις επιθυμητές απαντήσεις που αναζητώ.
Σ΄ αυτό το μεταφιλοσοφικό κίνημα της Αναλυτικής Φιλοσοφίας είναι κάπως δύσκολο να εφαρμωσθεί ή να σημειωθεί με απόλυτη ακρίβεια ένας φιλοσοφικός ορισμός. Διότι σύμφωνα με το «δίλλημα του ορισμού» ένας ορισμός δεν μπορεί να είναι ορθός αλλά συνάμα και να μας πληροφορεί για κάτι νέο. [1] Συνεπώς θά πρέπει λογικά να μελετήσουμε μερικές σημαντικές προσωπικότητες αλλά και πολυσήμαντα χαρακτηριστικά ή γνωσιολογικά δεδομένα περί της Αναλυτικής Φιλοσοφίας, ώστε να έχουμε κυρίως μία πιό κρυστάλλινη εικόνα για το περιεχόμενο του επιστητού της.
Θεμελιωτές της Αναλυτικής Φιλοσοφίας (στο εξής: Α.Φ.) ήτο κατ΄ αρχήν ο περίφημος Gottlobe Frege, o Bertrand Russell, o G. E. Moore, έπειτα το μαθητούδι του Ράσσελ ο ανεπανάλητος Ludwig Wittgenstein, ο Κύκλος της Βιέννης, οι αναλυτές του Καίημπριτζ, η Σχολή της Οξφόρδης κ.ά. [2] Επίσης, για να εννοήσουμε τί ακριβώς είναι η αναλυτική φιλοσοφία θα πρέπει μάλλον να (ανα)γνωρίσουμε μερικά στερεοτυπικά χαρακτηριστικά, ώστε να έρθουμε σε ετεροχρονισμένο στάδιο αυτής της απαντήσεως να τα ανασκευάσουμε αντιρρητικά.
Μερικά από τα στεροτυπικά χαρακτηριστικά της Α.Φ. είναι τα εξής:
«(α΄) Ότι είναι ένα Κίνημα του 20ου αιώνα. (β΄) Ότι σχετίζεται απόλυτα με την Αγγλόφωνη ακαδημία. (γ΄) Ότι είναι η συνέχεια του Βρεττανικού Εμπειρισμού. (δ΄) Ότι υφίσταται συσχετισμός μετά των Θετικών επιστημών (Θετικισμός ή Επιστημονισμός). (ε΄)  Σημαίνουσα και κεντρική σημασία η «Γλωσσική Στροφή». (ζ΄) Υπέρβαση της Μεταφυσικής κ.ο.κ.» [3]  Σύμφωνα όμως με τις θεμελιώδεις αρχές της Α.Φ. κανένα εκ των προειρημένων στερεοτυπικών χαρακτηριστικών δεν θεωρείται πως έχουσι καθολικήν ισχύν για ολόκληρην την αναλυτικήν φιλοσοφία. Πρόκειται καθαρά για κυρίαρχες εσφαλμένες προκαταλήψεις γι΄ αυτό το λόγο προφανώς πρέπει να ανασκευασθώσι. [4] Λόγου χάριν η Α.Φ. δέν είναι υπόθεση της Αγγλόφωνης ακαδημίας διότι μερικοί πατέρες της αναλυτικής φιλοσοφίας ήταν Γερμανοί ή Αυστριακοί (π.χ. Φρέγκε, Βίττγκενσταϊν, Κύκλος της Βιέννης, κ.λπ.). [5]
Εντούτοις για να μπορεί κανείς να ορίσει εν δυνάμει την Α.Φ. θα πρέπει με κάποιον ιδιαίτερο τρόπο να υφίστανται τινές αναγκαίες και επαρκείς συνθήκες. Παραδείγματος χάριν: ο Βίτγενσταϊν δέν θα ήτο σπουδαίος αναλυτικός φιλόσοφος, αν δεν εμαθήτευε στον Ράσσελ. Τούτο το γεγονός βέβαια δεν είναι εγγύηση ότι πάντες οι μαθητές του Ράσσελ έγιναν αναλυτικοί φιλόσοφοι. Ή, ο Γκότλομπ Φρέγκε δεν θα ήτο σήμερα ο πατέρας της Α.Φ. αν δεν ήτο κατ΄ αρχήν Μαθηματικός και έπειτα κατά νομοτελειακήν συνέπεια της ιδιοφυΐας του δέν μαθηματικοποιούσε την Λογική κ.ο.κ. Αυτό βέβαια από την άλλη δεν σημαίνει ότι ο κάθε μαθηματικός μετατρέπεται επαρκώς ή και αναγκαστικώς σε Αναλυτικόν Φιλόσοφον. [6]
Ένα ακόμη κυρίαρχο στερεοτυπικόν χαρακτηριστικόν είναι τα περί της «Γλωσσικής Στροφής». Ότι δήθεν η Α.Φ. είναι εκείνο το φιλοσοφικόν Κίνημα πού επέρασε την γλωσσική στροφή. Παρ΄ όλα αυτά υφίστανται ισχυρές προσωπικότητες που εθεμελίωσαν την Α.Φ. αλλά δέν επέρασαν διόλου από το εν λόγω σημείον. Η γλωσσική στροφή επιμένει στο νόημα των προτάσεων καί θεμελειούται αναντίρρητα επάνω στην Φιλοσοφία της Γλώσσας του και δημιουργού της Γκ. Φρέγκε. Τελικά, η γλωσσική στροφή είναι ή δεν είναι θεμελειώδες κριτήριον της Α.Φ.; Εξάπαντος να σημειωθεί, ότι η γλωσσική στροφή δεν είναι αναγκαίο κριτήριον για να είναι κανείς αναλυτικός στοχαστής. Συνεπώς η απάντησις στο ρητορικόν μας ερώτημα είναι αποφατική δηλ. αρνητική. Η Γλωσσική στροφή δεν είναι αυστηρόν κριτήριον περί τινάς διακρίσεως μεταξύ αναλυτικών και μη αναλυτικών φιλοσόφων διότι καθώς προαναφέραμεν υφίσταντο αρκετοί αναλυτικοί φιλοσοφούντες πού δεν έχουν περάσει από την εν λόγω στροφή. [7]
Φαίνεται όμως, ότι ο σπουδαίος μαθητής του Ράσσελ, ο Λούντβιγχ Βίττγκενσταϊν βρήκε μία οξυνούστατη οριοθέτηση στα περί της Α.Φ. όπου προτείνει το εξής: η αναλυτική Φιλοσοφία είναι κάτι ωσάν τις «οικογενειακές ομοιότητες».  [8] Τούτο σημαίνει, ότι δεν υπάρχουν εκείνες οι αναγκαίες και επαρκείς συνθήκες που να μας αποδεικνύσωσι με πάσα σαφήνεια, ότι ένα και μόνον χαρακτηριστικόν πρόκειται για εκείνο το ουσιώδες και κοινό σημείον αναφοράς μίας οικογένειας αλλά προφανώς υπάρχουσι πολλαπλά πανομοιότυπα ή και ετερογενή στοιχεία.  Το ακριβώς ανάλογον ισχύει και στα περί της Α.Φ. Ότι δηλαδή ισχύει στα περί των οικογενειακών ομοιοτήτων, έχει αναλογική σημασία και για την αναλυτική Φιλοσοφία. Πράγμα που ως επιχείρημα αναντίρρητα και είναι ολίγον δύσκολο να καταριφθεί. Τά σπουδαία χαρακτηριστικά της Α.Φ. είναι πολυποίκιλα όπως δηλαδή  επισυμβαίνει σε μίαν μεγάλη οικογένεια με πολλαπλές ομοιότητες («family resemblances») αναμεταξύ των μελών της. [9]

Το ελληνικό Λεξικό της Φιλοσοφίας σημειώνει το πλέον σημαντικό για το εν λόγω ζήτημα που μας απασχολεί:
«η ανάλυση είναι το ασυναγώνιστο μέσο, με το οποίο μπορεί να αποκαλυφθεί η λογική υφή της πραγματικότητας». [10]

Να σημειώσω παράλληλα, ότι η λέξη «αναλύω» σύμφωνα με το λεξικό της Νέας Ελληνικής Γλώσσας σημαίνει, ότι:
«εξετάζω κάτι προσεκτικά και διεξοδικά με σκοπό να το ερμηνεύσω» ή «χωρίζω ένα σύνολο στα μέρη που το αποτελούν εξετάζοντας παράλληλα τις μεταξύ του σχέσεις». Ενώ το λεξίδιον «αναλυτικός», σημαίνει: «αυτός που χαρακτηρίζεται από λεπτομέρεια και ακρίβεια». [11]
Ενώ στο λεξικό τώρα της Αρχαίας Ελλήνικης Γλώσσας η λέξη «ναλύω» ετοιμολογείται ως εξής:
«χαλαρώνω, λύνω, αποδεσμεύω, απολύω, τερματίζω κάτι, καταργώ, ακυρώνω, εξαλείφω λάθη κ.α.». [12]

Ωστόσο, η Α.Φ. διακρίνεται σε προοδευτική καθώς και οπισθοδρομική ανάλυση. Η Αριστοτελική συλλογιστική Λογική (Λογική των όρων: Υποκείμενο + Κατηγορούμενον)  εμπεριέχει ένα αρχαίον σημαντικόν είδος αναλυτικής φιλοσοφίας,  το οποίον μετεξελίχθει έπειτα από αιώνες, χάριτι του Κάντ και του Φρέγκε, στην μοντέρνα κατηγορική Λογική του. Τούτη η πολυσήμαντη μοντέρνα Λογική και αναλυτική Φιλοσοφική σκέψη ώθησε εκ νέου (μετεξέλιξη της Νεώτερης Φιλοσοφίας) και την σύγχρονη άνοδο των Θετικών Επιστημών. [13]
Πρόκειται μάλλον, για μία εκπληκτική τεχνολογική και συνάμα επιστημονική επανάσταση, όπου π.χ. μπορούμε πλέον να ομιλούμε για μη Ευκλείδιες Γεωμετρίες, για σύγχρονη Μαθηματική και Αναλυτική σκέψη, για ανάπτυξη της Φυσικής, Κβαντικής Φυσικής, καθώς και της Αστρονομίας ( π.χ. «μέθοδος της συντρέχουσας μεταβολής»), για δημιουργία λογισμικών στο τομέα της Πληροφορικής επιστήμης κ.ο.κ. Έγινε επίσης μία σημαίνουσα διάκριση μεταξύ της Φιλοσοφίας από την Ψυχολογία και επετεύχθη η άνοδος της δευτέρας στο Πειραματικόν πεδίον. Οι θεμελιωτές και πατέρες της Αναλυτικής Φιλοσοφίας υποστηρίζουν ότι δεν πρέπει να διατυπώνεται κάτι αν δεν είναι απόλυτα σαφές και κατανοητόν. Συνεπώς δουλειά της Α.Φ. είναι να διασαφηνίζει αναλυτικά και άριστα τις προτάσεις και να τις αποδεικνύει αν είναι αληθείς, ψευδείς ή και ανόητες. [14]
Η δημοσίευση λόγου χάριν του «Begriffsschrift» (Εννοιογραφία) από τον Γ. Φρέγκε άφησε εποχή στην ιστορία της Λογικής, διότι, δημιουργήθηκε ένας νέος λογισμός και μία νέα Συμβολική Γλώσσα (ή Συμβολική Λογική) που σκοπός της ήταν να αποκαλύψει με σαφήνεια τις λογικές σχέσεις που βρίσκονται συνεσκιασμένα στην καθημερινή γλώσσα. [15] Ωστόσο, ο προτασιακός λογισμός του Φρέγκε έχει καθιερωθεί ως βασική διδασκαλία του μαθήματος της Τυπικής Λογικής. Πρόκειται για τον πυρήνα της νεώτερης Μαθηματικής Λογικής. [16]
Επίσης, ο μεγάλος πατέρας της Αναλυτικής Φιλοσοφίας, ο Γκότλομπ Φρέγκε, έθεσε τα ισχυρά θεμέλια με τον «κατηγορικό λογισμό» για την νεώτερη εξέλιξη της μοντέρνας λογικής διά της επινοήσεως της «Θεωρίας της Ποσοδείκτισης», όπου με ετούτον τον τρόπο έγινε η υπέρβαση από την παραδοσιακή Αριστοτελική συλλογιστική. Για πρώτη φορά η τυπική λογική είχε την δυνατότητα να αντιμετωπίσει δύσκολα επιχειρήματα που εμπεριείχαν προτάσεις με πολλαπλή ποσοδείκτιση. Σήμερα στον δικό μας αιώνα μελετώνται από το πρίσμα των καινοτομιών του Φρέγκε συγκεκριμένοι κλάδοι της Λογικής όπως η τροπική και χρονική λογική. [17] Ο Φρέγκε θεμελίωσε και τον επιστημονικό κλάδο της Φιλοσοφίας της Λογικής με αποτέλεσμα να εισαχθεί σημαίνουσα διάκριση μεταξύ της Φιλοσοφίας από την Ψυχολογία. Εισηγήθηκε επίσης μία ακόμη διάκριση ανάμεσα στις «έννοιες» και τα «αντικείμενα». [18]
Εισήγαγε επιπρόσθετα μία ακόμη διάκριση ανάμεσα στην «αναφορά» και την «νοηματοδότηση» (νόημα) μίας έκφρασης. [19] Παραδείγματος χάριν: ο αστέρας Αυγερινός διαφέρει ως προς την νοηματοδότηση του πλανήτου Έσπερος αλλά όμως και οι δύο πλανήτες, σύμφωνα με την επιστήμη της Αστρονομίας, αναφέρονται αμφότεροι στην Αφροδίτη. Ο Φρέγκε θεωρούσε ότι η αναφορά μίας πρότασης είναι η τιμή της αλήθειας της. Ωστόσο, θεωρούσε ότι μία αξιοπρεπής επιστημονική γλώσσα καί κάθε όρος πρέπει να έχει μία αναφορά αλλά και κάθε πρόταση πρέπει να είναι είτε αληθής είτε ψευδής. Τούτο όλο το θεώρημα πρόκειται για αμφιλεγόμενη εφαρμογή διότι δημιουργεί πολλές δυσκολίες στη Φιλοσοφία της Λογικής. [20] Έθεσε τα θεμέλια για την Φιλοσοφία των Μαθηματικών (Μαθηματικοποίηση της Λογικής): περί της φύσεως των αριθμών και της Μαθηματικής αλήθειας. [21]
Ο Χάνς Σλούγκα σημειώνει με αρκετά δόση ακρίβειας τα επόμενα για το «γενεαλογικό δέντρο» της Αναλυτικής Φιλοσοφίας:
«Η αναλυτική φιλοσοφία έχει γενικά την τάση να ασχολείται με τη γλώσσα μ΄ένα ιδιαίτερο τρόπο, υποστηρίζοντας ότι η δομική, τυπική, λογική διευρεύνηση της γλώσσας είναι θεμελιώδης από φιλοσοφική σκοπιά. Οι αναλυτικοί φιλόσοφοι συχνά εντοπίζουν στενούς δεσμούς ανάμεσα στη φιλοσοφία της γλώσσας και στη μελέτη της λογικής και των θεμελίων των μαθηματικών». [22]
Πάμε τώρα μετά απ΄ όλα τα θεμελιώδη και γενεολογικά στοιχεία της Α.Φ. να τοποθετήσουμε και το τελευταίο πάζλ της που είναι το γνωστό και «Παράδοξο της Ανάλυσης» του Μούρ. [23] Το «παράδοξο της ανάλυσης» είναι ένα εννοιολογικόν επιχείρημα το οποίον είναι παντελώς αδύνατο να αποδώσει μία ακριβή ανάλυση της έννοιας, αλλά να είναι συνάμα και πληροφοριακό, για κάποιον που αντιλαμβάνετε εκ των προτέρων το νόημά του. [24]
Στις πανεπιστημιακές σημειώσεις του Δρ. Ανδρέα Βραχίμη το ζήτημα του εν λόγου παραδόξου γίνεται νομίζω απόλυτα ξεκάθαρο με τον εξής τρόπον: Αν η ανάλυσης («analysans») μίας έννοιας είναι ορθή, τότε το νόημά της είναι ταυτόσημο μ΄εκείνο του αναλυομένου («analysandum»). Αν όμως μία ανάλυσης μας δίδει πληροφορίες για το αναλυόμενον, τότε το νόημά της δεν είναι ταυτόσημο με το αναλυόμενον. Δηλαδή, το νόημα μίας ανάλυσης δεν είναι δυνατόν και να είναι ταυτόσημο και συνάμα διαφορετικό από το αναλυόμενον. Συνεπώς, μία ανάλυση, δεν μπορεί να είναι και ορθή αλλά και να μας δίδει πληροφορία για το αναλυόμενον. [25]
Η σημασία του εν λόγω παραδόξου της ανάλυσης είναι τεράστια και άκρως ενδιαφέρουσα διότι γίνεται μία ακατάπαυστη φιλοσοφική προσπάθεια ώστε να επιλυθεί και να απαντηθεί αυτό το παράδοξον από την πρό Χριστού αρχαιότητα με τον Φιλόσοφο Πλάτωνα (βλεπ. το Παράδοξον του Μένωνα) και ετεροχρονισμένα εις την μετά Χριστόν εποχήν από τους Frege, Ryle, Quine κ.α. νεωτέρους και σύγχρονους φιλοσόφους. [26]
Διαφωνώ με την συγκεκριμένη μεταφυσική άποψη του θείου Πλάτωνα όπου θεωρεί, ότι τίποτα δεν μαθαίνει ο άνθρωπος  διότι τα περί της γνώσεως είναι απλώς ένα ζήτημα της ανάμνησης της ψυχής του ανθρώπου. Και διαφωνώ, διότι κατ΄ αρχήν, έχω σχηματίσει μία πρώτη άποψη μελετώντας έγκριτους ακαδημαϊκούς σχολιαστές του Πλάτωνα. [27] Και κατά δεύτερον, συλλογιέμαι ότι η στάσις του στα περί της έμφυτης γνώσης του ανθρώπου, κατά την προσωπική μου άποψη φαίνεται να συνδέεται και να συσχετίζεται αυτή μάλλον άρρηκτα με την γνωστή Πλατωνική διδασκαλία στα «περί της ερωτικής αναμνήσεως των ιδεών», [28]  «περί της προϋπάρξεως και πτώσεως της ψυχής» και  στα «περί του αμεταβλήτου κόσμου των ιδεών». [29]
Θέλω να πώ ότι παρατηρώ και εντοπίζω ένα από ρίζας άκρως αμφιλεγόμενο και πολυσυζητημένο Φιλοσοφικό Δόγμα στην Οντολογία και Ανθρωπολογία του. Συνεπώς, γιατί να αποδεκτώ αδιαμφισβήτητα, την πλατωνική επίλυση-απάντησή του στο παράδοξον του Μένωνα; Θεωρώ μάλιστα ότι η γνώση είναι βέβαια διδακτή και όχι αδίδακτη.
Παρόμοια θεωρώ, ότι και στο νεώτερο και σύγχρονο ευρύ πεδίον της Αναλυτικής Φιλοσοφίας, ότι: μάλλον δεν μπορώ να υποστηρίξω μία ανάλογη πλατωνική απάντηση διότι μου μοιάζει να είναι άκρως μή ικανοποιητική και μή ορθόδοξη. Πιο διεξοδικός και αποδεικτικός λόγος, για αυτό το καταλεικτικόν μου συμπέρασμα, νομίζω είναι η σύνολη παραφραστική και περιγραφική ιστορική πορεία της Α.Φ. καθώς σε αδρές γραμμές σας παρουσιάσαμε εκ των προτέρων στο δοκίμιον.
Η φιλοσοφική ανάλυση, έχω τον λογισμό, ότι: μπορεί όντως να μας πληροφορήσει για κάτι. Συνεπώς ένας στεγανοποιημένος και αδιαμφισβήτητος πάγιος ορισμός της αναλυτικής φιλοσοφίας θα είναι εσφαλμένος.
Διαφωνώ εξίσου, με μία ανάλογη και τέτοιου είδους πλατωνική απάντηση, στο παράδοξο της ανάλυσης, διότι: ο κάθε άνθρωπος με την γέννησή του δεν κουβαλεί καθόλου έμφυτες ιδέες και γνώσεις. Ούτε κάν διενεργείται κάποια ερωτική ανάμνηση από το βασίλειον των ιδεών ενώ μάλιστα είναι κυρίως ανυπόδεικτη και άκρως θρησκόληπτη η Πλατωνική θεωρία στα περί της προυπάρξεως των ψυχών μαζί και η κατά φύση αθανασία της ψυχής.
Ως γνωστόν, αυτή η θεωρία των ιδεών και της μετεμψυχώσεως καθώς και των υπολοίπων πλατωνικών θεωριών προσκρούωσι πλέον στον πανίσχυρο κυμματοθραύστη της Ευαγγελικής Θεολογίας και της Χριστιανικής Πατερικής Φιλοσοφίας περί του Δόγματος της Αναστάσεως του Θεανθρώπου Χριστού. [30] Το οποίον θεολογικό δόγμα δεν είναι θεωρία ούτε ιδέα, δεν είναι κάν φιλοσοφική ή θεολογική ιδεολογία αλλά ιστορικόν μεμαρτυρημένον και αδιαμφισβήτητον γεγονός. Διότι απλούστερα, αυτός ο νοητός κόσμος των ιδεών και η προΰπαρξη, ή και αλεπάλληλη ανακύκληση, ή, και η κατά φύση αθανασία της ψυχής ανοίκωσι καθαρά σε ετερόδοξα ή και αλλόθρησκα θρησκευτικο-φιλοσοφικά Συγκρητιστικά Δόγματα ( π.χ. Ορφισμού, Πυθαγωρείων, κ.ά.) και στην φιλοσοφικο-θεολογική εξάπαντος συγκρητιστική και αχαλίνωτη φαντασία, πλύν μυθοπλασία, του μεγάλου Συγκρητιστού και Φιλοσόφου Πλάτωνα.


Του Παναγιώτη Π. Νούνη
Ορθόδοξος Θεολογών και Ορθόδοξος Φιλοσοφών
16/3-16/4 2017

ΥΠΟΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ/ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
[1] Ανδρέα Βραχίμη, Ακαδημαϊκές Σημειώσεις περι της Σύγχρονης Φιλοσοφίας, Εισαγωγή: «Τι είναι αναλυτική φιλοσοφία;», σελ. 20.
[2] Α. Βραχίμη, Σημειώσεις, σελ. 8, σελ. 9.
[3] Του αυτού, ένθ. ανωτ., σελ. 10.
[4] Του αυτού, ένθ. ανωτ.,  σελ. 11.
[5] Του αυτού, ένθ. ανωτ.,  σελ. 12.
[6] Του αυτού, ένθ. ανωτ.,  σελ. 14.
[7] Του αυτού, ένθ. ανωτ., σελ. 16-20.
[8] Του αυτού, ένθ. ανωτ. σελ. 22-25.
[9] Hans-Johann Glock, WHAT IS ANALYTIC
PHILOSOPHY?, Cambridge University Press, First published in print format 2008, p. 34-39, p. 204-224.
[10] Θεοδόσης Πελεγρίνης, ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, Γ΄ έκδοση, εκδόσεις: «Ελληνικά γράμματα», Αθήνα 2005, σελ. 58-59.
[11] Γεωργίου Δ. Μπαμπινιώτη, ΜΙΚΡΟ ΛΕΞΙΚΟ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΓΛΩΣΣΑΣ, Β΄ έκδοση, εκδόσεις: ΚΕΝΤΡΟ ΛΕΞΙΚΟΛΟΓΙΑΣ, Αθήνα 2009, σελ. 82.
[12] Επιτομή του Μεγάλου Λεξικού της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας
[13] Ανδρέα Βραχίμη, Ακαδημαϊκές Σημειώσεις, Β΄ Μέρος, «Η έννοια της Ανάλυσης», σελ. 1-33.
[14] Άντονυ Κέννυ, ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΔΥΤΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, Κεφάλαιο 5ο, David Pears-Anthony Kenny, Από τον Μίλλ στο Βίτγκενσταϊν, μετάφραση: Δέσποινα Ρισσάκη, εκδόσεις: ΝΕΦΕΛΗ, Αθήνα 2005, σελ. 334.
[15] Α. Κέννυ, Ιστορία της Δυτικής Φιλοσοφίας, ένθ., ανωτ., σελ. 334.
[16] Του αυτού, ένθ. ανωτ.,  σελ. 334.
[17] Του αυτού, ένθ. ανωτ.,  σελ. 335.
[18] Του αυτού, ένθ. ανωτ.,  σελ. 335.
[19] Του αυτού, ένθ. ανωτ.,  σελ. 336.
[20] Του αυτού, ένθ. ανωτ.,  σελ. 336.
[21] Του αυτού, ένθ. ανωτ.,  σελ. 337.
[22] Χάνς Σλούγκα, ΦΡΕΓΚΕ (Η γέννηση της σύγχρονης λογικής και οι ρίζες της αναλυτικής φιλοσοφίας), εισαγωγή-μετάφραση: Μιλτιάδης Ν. Θεοδοσίου, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης, 2009, σελ. 64.
[23] Stanford Encyclopedia of Philosophy, Conceptions of Analysis in Analytic Philosophy, 4. Moore, https://plato.stanford.edu/entries/analysis/s6.html#4
[24]   Robert Audi,  THE CAMBRIDGE DICTIONARY OF PHILOSOPHY, SECOND EDITION, CAMBRIDGE UNIVERSITY PRESS, 1999,  Λήμμα: «paradox of analysis», σελ. 644. https://is.muni.cz/el/1421/podzim2014/LJMgrB07/um/Cambridge_Dictionary_of_Philosophy.pdf
[25] Ανδρέα Βραχίμη, Ακαδημαϊκές Σημειώσεις, σελ. 34.
[26] Ανδρέα Βραχίμη, Ακαδημαϊκές Σημειώσεις, σελ. 35-36.
[27] Θεοδώρου Ζήση, ΠΛΑΤΩΝΙΚΑ (Εισαγωγή στον Πλάτωνα), εκδόσεις: «ΒΡΥΕΝΝΙΟΣ», Θεσσαλονίκη 1995, σελ. 83-134.  
[28] Κ. Δ. Γεωργούλη, ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, Πέμπτη έκδοση βελτιωμένη, εκδόσεις: ΠΑΠΑΔΗΜΑ, Αθήνα 2007, σελ. 169-236.   
[29] Νίκου Ματσούκα, ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, εκδόσεις: Π. ΠΟΥΡΝΑΡΑ, Θεσσαλονίκη 2009, σελ. 182-228.
[30] Μητροπολίτου Ναυπάκτου Ιεροθέου, ΕΜΠΕΙΡΙΚΗ ΔΟΓΜΑΤΙΚΗ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΚΑΘΟΛΙΚΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ (Κατά τις προφορικές ακαδημαϊκές παραδόσεις του Καθηγητού π. Ιωάννου Ρωμανίδη), Τόμος Β΄, εκδόσεις: ΙΕΡΑ ΜΟΝΗ ΓΕΝΕΘΛΙΟΥ ΤΗΣ ΘΕΟΤΟΚΟΥ, έκδοση Α΄, 2011, σελ. 206-242, σελ. 452-458, σελ. 459-486.

ΠΗΓΗ: ΠΑΝΕΠΙΣΤΗΜΕΙΟΝ ΚΥΠΡΟΥ, ΤΜΗΜΑ ΚΛΑΣΙΚΩΝ ΣΠΟΥΔΩΝ ΚΑΙ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑΣ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΗ ΣΧΟΛΗ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΚΟ ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΤΟΥ ΠΑΝΑΓΙΩΤΗ Π. ΝΟΥΝΗ ΣΤΗ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΕΑΡΙΝΟ Β΄ ΕΞΑΜΗΝΟ ΤΟΥ 2017.

Δημοσίευση σχολίου